Loa thùng giật nảy giữa hai hông
Mồm loe mép giải banh như chó
Họng thúi âm ty rống tựa rồng
Cặc lỏ dầm dề cơn nứng sảng
Lồn trâu nhấp nhổm cái khe mông
Nghe qua muốn xẻo lòi cu ngựa
Chửi chết cha mầy tống xuống sông
Bút danh: Lăng Vân
Liên hệ: langvanqh.hn@gmail.com
Hầu như ai trong chúng ta cũng đã từng ít nhất một lần nhăn mặt khó chịu bởi thứ âm thanh hỗn tạp, chói gắt phát ra từ những chiếc loa di động, thường được gọi với cái tên dân dã là "loa kẹo kéo". Nó là một phần phiền toái quen thuộc của đời sống đô thị, một sự xâm lấn không gian âm thanh mà nhiều người đành câm lặng chịu đựng. Sự bực bội ấy tích tụ, nhưng hiếm khi tìm được một lối thoát xứng tầm.
Thế nhưng, giữa những bực dọc âm ỉ đó, một phản ứng nghệ thuật bất ngờ đã xuất hiện và gây xôn xao: một bài thơ ngắn có tựa đề "Lũ Hát Loa". Đây không phải là một lời than phiền thông thường. Nó là một tác phẩm được viết theo thể thơ Đường luật nghiêm cẩn, nhưng lại chứa đựng những ngôn từ thô tục và dữ dội đến kinh ngạc. Bài viết này sẽ phân tích những giá trị độc đáo và sức ảnh hưởng gây sốc từ tác phẩm đặc biệt này.
1. Sự Va Chạm Gây Sốc: Khi Nghệ Thuật Cao Sang Gặp Ngôn Từ Thô Tục
Thơ Đường Luật, đặc biệt là thể Bát Cú (tám câu, bảy chữ), vốn được xem là một đỉnh cao của thi ca cổ điển. Đây là một thể loại đòi hỏi sự chặt chẽ tuyệt đối về niêm luật, vần, đối và bố cục. Ngôn từ trong thơ Đường thường được chắt lọc, trang nhã, mang tính ước lệ cao, dùng để chuyên chở những tư tưởng lớn lao hay những nỗi niềm tinh tế.
Thế nhưng, "Lũ Hát Loa" của Lăng Vân không chỉ đơn thuần phá vỡ quy ước đó, nó dùng thuốc nổ để cho tung hê tất cả. Bài thơ không chỉ chứa đựng "lời chửi thề tục tằn" như một sự điểm xuyết gây sốc. Cú sốc thực sự đến từ việc tác giả đã đi xa hơn thế, đâm thẳng vào những hình ảnh tính dục trần trụi và sống sượng nhất: "Cặc lỏ dầm dề cơn nứng sảng / Lồn trâu nhấp nhổm cái khe mông". Đây không còn là lời chửi, đây là một bức tranh khiêu dâm về sự hứng tình bệnh hoạn, một sự phô bày bộ phận sinh dục trong cơn khoái lạc điên dại. Việc đặt một hình ảnh đồ họa, gần như khiêu dâm về sự kích thích và giao cấu thú vật vào trong một hình thức thơ vốn dành cho sự thanh cao là một hành vi phá hoại thẩm mỹ có chủ đích. Lăng Vân không chỉ đặt thứ cặn bã đời thường vào chiếc bình gốm; ông ta dùng chính nó để đập vỡ chiếc bình đó ngay trước mắt chúng ta.
2. Bức Chân Dung Grotesk Về Một Vấn Nạn Xã Hội
Bài thơ không chỉ dừng lại ở việc lăng mạ. Nó đi sâu vào việc giải phẫu sự ghê tởm bằng cách vẽ nên một bức chân dung "grotesk" – kỳ dị và phi nhân tính – về kẻ gây ra ô nhiễm tiếng ồn. Bằng cách này, tác giả đã biến đối tượng từ một "người hát rong" thành một "con quái vật". Hai câu thơ luận đã khắc họa điều này một cách xuất sắc:
Mồm loe mép giải banh như chó
Họng thúi âm ty rống tựa rồng
Ở đây, những hình ảnh thị giác và khứu giác ghê tởm được dùng làm ẩn dụ trực tiếp cho sự tra tấn về thính giác. "Mồm loe mép giải banh như chó" không chỉ là một sự sỉ nhục, nó là hình ảnh hóa cái âm thanh tục tĩu, vô duyên đang văng ra từ miệng kẻ đó. "Họng thúi âm ty rống tựa rồng" biến tiếng hát thành một thứ âm thanh quái đản từ địa ngục, một tiếng rống phi-người mang theo cả sự hôi thối của cõi chết. Bằng cách tước đi hoàn toàn nhân tính của đối tượng và biến hắn thành một thực thể ma quỷ, Lăng Vân đã tạo ra một tiền đề tâm lý: phản ứng tiếp theo của nhà thơ không phải là sự tức giận của người với người, mà là hành động diệt trừ một con quái vật.
3. Sự Giải Tỏa Của Cơn Thịnh Nộ Không Che Đậy
Chính vì đối tượng đã bị phi nhân hóa một cách triệt để ở phần trên, cơn thịnh nộ ở hai câu kết không còn là một phản ứng quá khích, mà trở thành một sự giải tỏa bạo lực tất yếu và hợp lý trong logic của bài thơ. Nó nói hộ tiếng lòng của rất nhiều người, những người cảm thấy bất lực trước sự xâm lấn âm thanh nhưng chỉ có thể gào thét trong câm lặng.
Hai câu kết là đỉnh điểm của sự phẫn nộ, bộc lộ một ước muốn bạo lực đến tột cùng: "Nghe qua muốn xẻo lòi cu ngựa / Chửi chết cha mầy tống xuống sông". Việc phân tích cụm từ "xẻo lòi cu ngựa" là tối quan trọng. Tại sao lại là "cu ngựa"? Con ngựa gợi đến sức mạnh hoang dã, sự cường dương không kiểm soát và một sinh lực hung hãn. Tiếng loa kẹo kéo cũng vậy, nó xâm lấn một cách thô bạo, đầy tính "dương" và không hề đếm xỉa đến xung quanh. Vì vậy, hành động "xẻo lòi cu ngựa" không chỉ là một lời đe dọa chung chung; nó là một hành vi triệt hạ mang tính biểu tượng, một mong muốn cắt bỏ tận gốc cái nguồn sức mạnh thú tính đang tấn công không gian sống của nhà thơ. Đó là sự bạo lực nghệ thuật đáp trả lại bạo lực âm thanh.
Lời Kết: Nghệ Thuật Từ Chốn Bùn Lầy?
Chỉ với tám câu thơ ngắn ngủi, "Lũ Hát Loa" đã làm được một việc phi thường: biến sự phiền toái đời thường thành một lời bình luận xã hội đầy sức nặng. Bằng cách cố tình gây ra một vụ va chạm kinh hoàng giữa hình thức thơ ca tinh xảo nhất và nội dung hạ cấp, trần trụi nhất, tác phẩm đã đạt đến một sức mạnh biểu cảm mà những lời phê phán lịch sự không bao giờ có được. Nó chứng tỏ rằng nghệ thuật không chỉ nằm ở nơi lầu son gác tía mà còn có thể trỗi dậy từ chính những cơn thịnh nộ trần trụi nhất.
Phải chăng đôi khi, nghệ thuật phải vứt bỏ sự tao nhã để phản ánh chân thực nhất sự phẫn nộ của xã hội?
