Những vụn bánh mì khô khốc chìm nghỉm trong bát phở ngập mỡ mùa bầu cử.
Truyện Ngắn
Gã đẩy chiếc xe cọc cạch ra đầu hẻm khi trời còn chưa tỏ mặt người. Hơi sương đêm tháng Chạp rít qua khe áo vá, cắn vào da thịt gã lạnh buốt. Chiếc xe đẩy bằng tôn hoen gỉ, ọp ẹp, bên trên tủ kính bày lèo tèo mươi ổ bánh mì không, một hũ patê tự làm đã ngả màu thâm xỉn và vài gắp chả lụa thái mỏng tang như tờ giấy. Đó là tất cả gia tài của gã, là nồi cơm của cả một gia đình bốn miệng ăn đang há mỏ chờ chực nơi căn gác trọ dột nát cuối xóm nước đen.
Gã dừng xe dưới gốc bàng già, cẩn thận châm lửa lò than. Khói um lên, khét lẹt mùi củi ngo. Gã ho sù sụ, nhổ toẹt bãi nước bọt xuống rãnh cống đen ngòm. Từ phía đối diện, cách gã chưa đầy hai chục bước chân, một thứ ánh sáng vàng vọt, ấm áp hắt ra rực rỡ, kèm theo đó là thứ mùi hương ma quỷ đang vươn vòi bạch tuộc siết lấy khứu giác của những kẻ bần cùng trong xóm. Mùi quế, mùi hồi, mùi thảo quả quyện trong thứ nước dùng hầm từ xương ống bò tủy béo ngậy. Đó là quán phở của lão Phát.
Gã nhìn quán phở, ánh mắt hằn lên những tia vằn đỏ của sự đố kỵ, uất ức và cả cơn đói cồn cào đang cào xé dạ dày. Sự đời trớ trêu, kẻ bán bánh mì lề đường như gã lại luôn phải hít no cái mùi phở vương giả ấy mỗi sáng. Quán phở Phát Tài lừng lững như một cái lô cốt chình ình giữa xóm lao động nghèo. Khách ra vào tấp nập, tiếng bát đũa lanh canh, tiếng gọi nạm, gầu, gân, tái lấn át cả tiếng rao thều thào của gã.
Những ngày này, xóm ồn ào hơn hẳn. Cái loa phường treo trên cột điện rỉ sét từ mờ sáng đã oang oang phát đi phát lại bản tin về đợt bầu cử Tổ trưởng dân phố mới. Lão Phát, chủ quán phở, chính là ứng cử viên sáng giá nhất, đang nhăm nhe cái ghế đại diện cho dân tình xóm này. Lão ta bụng phệ, mặt bóng nhẫy những mỡ, lúc nào cũng cười hềnh hệch phô ra hàm răng bọc vàng chóe. Lão tuyên bố, nếu đợt bầu cử này lão trúng cử, lão sẽ dẹp sạch cái nạn lấn chiếm lòng lề đường, trả lại mỹ quan cho khu phố.
Dẹp sạch lấn chiếm lòng lề đường. Lời tuyên bố ấy trút xuống đầu gã như một gáo nước sôi. Gã bán bánh mì vỉa hè, xe đẩy của gã đứng ngay mép cống, nếu dẹp, gã biết lấy gì mà đổ vào miệng con thị ở nhà?
Thị, vợ gã, bước ra từ bóng tối, tà áo lụa xỉn màu lấm tấm những vết dầu mỡ. Thị bưng ra cho gã ca nước chè xanh chát ngầm, thở dài thườn thượt.
- Ông xem thế nào, chứ sáng nay thằng cu Tí lại sốt. Tiền nhà thì bà chủ giục từ hôm qua. Hôm nay mà không bán được chục ổ bánh mì, chắc cả nhà ra gầm cầu mà ở.
Gã gắt gỏng, cái gắt gỏng của một thằng đàn ông bất lực trước cái nghèo:
- Biết rồi! Cứ càm ràm mãi. Mắt mù hay sao mà không thấy tao đang đứng đây hóng gió hầu ruồi?
Thị chép miệng, đưa mắt nhìn sang quán phở đối diện. Đôi mắt thị dại đi, nuốt khan một cái ực.
- Hôm nay rằm, bên quán ông Phát đông gớm. Nghe đâu ổng đang phát phiếu ăn phở miễn phí cho bà con trong xóm. Ai có phiếu cử tri đi bầu cử cho ổng ngày mai, ổng mời một bát phở đặc biệt, thịt bò ngập mặt.
Gã trừng mắt, gân cổ nổi lên xanh lè:
- Mày cũng định bán rẻ cái lương tâm vì một bát phở à? Thằng Phát nó mua chuộc, nó dùng mỡ bò để che mắt thiên hạ. Nó mà lên làm Tổ trưởng, cái xe bánh mì này của nhà mày nó hốt lên phường đầu tiên. Lúc đấy thì há mồm ra mà cạp đất!
Thị cụp mắt, quay quả bước vào hẻm, để lại một câu ráo hoảnh:
- Lương tâm có thái ra mà ăn được không? Con ốm, chủ nhà đòi đuổi, ông ôm cái xe bánh mì ế rề này mà nhai cho no cái lòng tự trọng của ông đi.
Gã đứng sững lại. Gió bấc lại lùa qua. Gã với tay lấy một ổ bánh mì nguội ngắt trong tủ kính. Lớp vỏ bánh khô khốc, vỡ vụn ra rớt lả tả xuống mặt đường nhựa. Gã đưa lên miệng cắn một miếng. Dai nhách. Nhạt hoét. Thứ bột mì rẻ tiền nghẹn ứ ở cổ họng, gã phải tu một ngụm nước chè mới nuốt trôi. Cái nghèo nó làm con người ta khô héo, khô như chính cái ổ bánh mì lót dạ qua ngày của gã.
Mặt trời lên cao bằng con sào. Chiếc loa phường lại rống lên những khẩu hiệu rỗng tuếch về quyền làm chủ của nhân dân, về lá phiếu trách nhiệm trong kỳ bầu cử. Gã cười khẩy. Quyền làm chủ gì ở cái xóm ngụ cư này, nơi mà người ta sẵn sàng đâm chém nhau vì một chỗ đổ rác, nơi mà sự công bằng được đong đếm bằng những tờ tiền lẻu bẻu.
Đột nhiên, từ bên quán phở, lão Phát lạch bạch bước sang. Lão mặc chiếc áo sơ mi lụa tơ tằm cộc tay, phanh ngực lộ ra sợi dây chuyền vàng to bằng ngón tay út. Lão đi đến đâu, mùi nước dùng phở bò bám theo đến đấy, béo ngậy, ngột ngạt. Lão dừng trước xe bánh mì của gã, ánh mắt khinh khỉnh lướt qua tủ kính mờ mịt.
- Thế nào, chú Tân? Sáng giờ bán được mấy ổ rồi? - Lão Phát cất giọng ồm ồm, nụ cười nửa miệng phô ra cái răng vàng.
Gã lầm lì, không thèm nhìn mặt lão, tay vẫn giả vờ lau chùi mặt kính:
- Đủ tiền mua vài lon gạo, không phiền đến ông.
Lão Phát cười ha hả, tiếng cười nghe như tiếng đờm nghẹn trong cổ họng người ốm. Lão rút trong túi ngực ra một xấp giấy nhỏ màu hồng, dúi vào tay gã.
- Chú cứng đầu cứng cổ làm gì. Sống ở đời phải biết thức thời. Ngày mai là ngày bầu cử rồi. Chú và thím nhà cầm hai cái phiếu này, sang quán tôi làm hai bát phở tái nạm, thêm quả trứng trần, ăn cho nó có sức. Ngày mai ra đình làng, nhớ gạch tên thằng cha Hùng, để lại tên tôi.
Gã nhìn xấp phiếu hồng trên tay lão Phát. "Phiếu ăn phở tri ân cử tri". Những dòng chữ in hoa đỏ chót như đang nhảy múa, giễu cợt gã. Một bát phở tái nạm ở quán lão Phát giá bằng cả ngày gã đứng phơi mặt ngoài đường bán bánh mì. Hai bát phở, là một giấc mơ xa xỉ mà mấy năm nay gã chưa dám nghĩ tới. Dạ dày gã bỗng co thắt lại. Nước bọt tứa ra.
Nhưng rồi, gã nhớ đến lời tuyên bố dẹp vỉa hè của lão. Gã hất tay lão Phát ra, xấp phiếu rơi lả tả xuống đất.
- Tôi không thèm! Ông cầm phở của ông mà đi mua kẻ khác. Cái xe bánh mì này tuy nghèo nhưng không ăn mày ông! Bầu cử là chuyện quốc gia đại sự, ông đừng hòng lấy mấy lạng thịt bò ra mà bịt miệng tôi.
Mặt lão Phát biến sắc. Nụ cười tắt ngấm, thay vào đó là cái nhìn lạnh lẽo của loài rắn độc. Lão thong thả cúi xuống nhặt mấy tờ phiếu, vỗ vỗ cho sạch bụi.
- Quốc gia đại sự cơ đấy? - Lão rít qua kẽ răng - Chú mày thì biết cái quái gì về đại sự? Cái xe rác rưởi này của chú mày lấn chiếm vỉa hè, làm nhếch nhác cả khu phố. Tao nể tình hàng xóm mới chìa tay ra vớt. Chú mày không nhận, thì ngày kia, sau khi có kết quả bầu cử, đừng trách tao cạn tàu ráo máng. Đội trật tự phường sẽ dọn sạch cái đống giẻ rách này của chú.
Lão quay lưng đi thẳng. Gã đứng đó, hai tay bấu chặt vào mép xe tôn đến ứa máu. Cái nghèo tát vào mặt gã một cú trời giáng, đau điếng, nhục nhã.
Chiều hôm ấy, trời đổ mưa lâm thâm. Mưa tháng Chạp buốt thấu xương. Xe bánh mì của gã ế nguyên xi. Bánh mì ỉu xìu, dai như giẻ rách. Patê lạnh ngắt, bốc mùi tanh tanh. Gã ủ rũ đẩy xe về phòng trọ.
Vừa đến cửa, gã đã nghe tiếng con cu Tí khóc ré lên từng hồi. Thị ngồi bệt giữa nhà, tóc tai rũ rượi, tay cầm tờ giấy thông báo nợ tiền nhà của bà chủ. Thấy gã bước vào, thị ném vèo tờ giấy vào mặt gã.
- Ông nhìn đi! Ngày mai không có tiền đóng, mẹ con tôi ra đường! Ông ôm cái lý tưởng vĩ đại của ông mà gặm đi!
Gã cúi xuống nhặt tờ giấy, những con số nợ nần nhảy múa trước mắt gã như những bóng ma. Gã móc hết các túi áo, túi quần, vét được đúng ba chục ngàn tiền lẻ nhăn nhúm. Bấy nhiêu đây, mua thuốc cho con còn không đủ, nói gì đến tiền nhà.
- Thằng Hùng bên tổ dân phố hai bảo, nếu ông chịu vận động mấy nhà trong xóm gạch tên lão Phát, bỏ phiếu cho nó, nó sẽ lo cho ông cái chỗ bán đàng hoàng trong chợ. - Thị thút thít nói.
Gã cười chua chát. Thằng Hùng hay lão Phát, thì cũng là một giuộc cả. Bọn chúng lấy cái ghế quyền lực ra làm mồi nhử, dùng ba cái lợi ích còn cỏn để lùa những con cừu nghèo khổ như gã vào rọ. Bầu cử với chúng nó là một ván cờ, còn những kẻ như gã chỉ là con tốt thí mạng.
Đêm đó, gã không ngủ được. Tiếng mưa rơi lộp độp trên mái tôn như tiếng búa gõ vào màng nhĩ. Tiếng ho của đứa con trẻ xé nát ruột gan gã. Gã trở dậy, rón rén bước ra ngoài hiên. Từ xa, quán phở của lão Phát vẫn hắt ra thứ ánh sáng ma quái. Bọn đàn em của lão đang khệ nệ bê những thùng bia, những tảng thịt bò lớn vào trong quán. Đêm nay, lão mở tiệc thết đãi những tay anh chị, những kẻ có máu mặt trong xóm để chốt hạ cho ngày mai.
Sự giằng xé cào cấu tâm can gã. Một bên là nhân phẩm của một thằng đàn ông, một bên là sự sống còn của vợ con. Gã nhìn xuống đôi bàn tay chai sần, nứt nẻ vì thái chả, xẻ bánh mì. Đôi bàn tay lương thiện nhưng không thể làm ra nổi một bữa no. Lương thiện thì được cái gì? Chết đói cùng với sự lương thiện à?
Sáng hôm sau, ngày bầu cử diễn ra. Khu phố rợp cờ hoa, khẩu hiệu. Loa phát thanh rộn rã những bài hát hào hùng. Người dân nô nức cầm lá phiếu trên tay, nhưng ánh mắt họ không hướng về hòm phiếu, mà hướng về những tờ phiếu ăn phở miễn phí đang được đàn em lão Phát dúi vào tay ở góc khuất của nhà văn hóa.
Gã mặc chiếc áo sơ mi duy nhất còn lành lặn, nhét lá phiếu cử tri vào túi ngực. Thị đi bên cạnh, im lặng không nói một lời. Đến cổng nhà văn hóa, tên đàn em của lão Phát chặn gã lại. Hắn nhe răng cười, nhét vào tay gã một phong bì mỏng và hai tờ phiếu màu hồng.
- Anh Phát gửi anh Tân ít tiền mua thuốc cho cháu. Bầu cử xong, anh chị qua quán làm bát phở cho ấm bụng. Chuyện chỗ bán bánh mì của anh, anh Phát nói cứ để nguyên đấy, không ai dám đuổi anh đâu. Chỉ cần... anh biết gạch tên ai rồi chứ?
Gã cúi gầm mặt. Cái phong bì mỏng teo nhưng nặng như chì. Gã có thể cảm nhận được độ nhám của những tờ tiền bên trong. Đủ để trả tiền nhà. Đủ để mua thuốc cho con. Gã nắm chặt cái phong bì, móng tay bấu vào da thịt đến tứa máu.
Bước vào phòng bỏ phiếu, gã đứng trước tấm bảng ghi tên các ứng cử viên. Tên lão Phát nằm chễm chệ ở hàng đầu tiên. Gã cầm cây bút lên. Bàn tay gã run lẩy bẩy. Gã nhớ đến chiếc xe bánh mì ọp ẹp, nhớ đến lời dọa nạt dẹp vỉa hè, nhớ đến cái cười khinh bỉ của lão Phát. Nhưng rồi, tiếng khóc của con cu Tí đêm qua lại vang lên bên tai. Lời đe dọa đuổi khỏi nhà của bà chủ trọ hiện ra mồn một.
Gã nhắm nghiền mắt lại. Bút đưa một đường dứt khoát. Gã gạch tên thằng Hùng. Gã để lại tên lão Phát.
Xong. Mọi thứ đã an bài. Gã đút lá phiếu vào hòm, nghe tiếng giấy rơi xuống đáy rỗng tuếch. Lương tâm gã cũng vừa rơi xuống đó, vỡ vụn, nát bét.
Trưa hôm ấy, quán phở Phát Tài chật ních người. Tiếng húp sột soạt, tiếng nhai ngồm ngoàm vang lên khắp không gian. Mùi thịt bò, mùi nước béo bốc lên ngùn ngụt, lấn át cả mùi mồ hôi chua loét của những kẻ lao động nghèo hèn. Lão Phát đi vòng quanh các bàn, mặt đỏ lựng vì bia, cười nói bô bô. Lão biết chắc cái ghế Tổ trưởng đã nằm gọn trong tay lão.
Gã và thị ngồi ở một cái bàn nhỏ góc khuất. Trước mặt gã là một bát phở to bự chảng, khói bốc lên nghi ngút. Những lát thịt bò tái hồng đào nằm hớ hênh trên lớp bánh phở trắng phau, điểm xuyết vài cọng hành xanh mướt. Nước dùng vàng óng, nổi lềnh bềnh những váng mỡ béo ngậy.
Thị không đợi được, cầm đũa lên và húp lấy húp để. Đã lâu lắm rồi thị mới được ăn một bữa ngon như thế. Nước mắt thị chảy ra, không biết vì hơi nóng của phở hay vì sự tủi nhục tận cùng của cái nghèo.
Gã ngồi bất động. Gã thò tay vào túi áo, lôi ra một nửa ổ bánh mì ỉu xìu từ hôm qua. Gã xé nhỏ ổ bánh mì ra. Bánh khô khốc, vỡ thành từng mảnh vụn. Gã từ từ thả những vụn bánh mì ấy vào bát phở của mình.
Những vụn bánh mì khô cứng rơi xuống thứ nước dùng hầm xương béo ngậy. Chúng nổi lềnh bềnh một lúc, rồi từ từ hút lấy nước mỡ, mềm nhũn ra, rã nát, chìm nghỉm xuống đáy bát, lẫn lộn vào đám bánh phở và thịt bò. Không còn ai nhận ra hình thù của miếng bánh mì nữa. Nó đã bị bát phở nuốt chửng, đồng hóa, trở thành một thứ bùi nhùi nhão nhoét.
Gã cầm đũa lên, và bắt đầu ăn. Gã nhai thứ bánh mì nhão nhoét ngập mỡ ấy. Nhạt nhẽo. Cay đắng. Gã nuốt trôi cái sự hèn mọn, nuốt trôi cái quyền làm người cơ bản nhất vừa bị đem ra mặc cả. Tiếng loa phường bên ngoài lại vang lên thông báo kết quả sơ bộ, tên lão Phát được xướng lên rành rọt.
Gã cắm mặt xuống bát phở, không dám ngẩng lên nhìn ai. Gã biết, từ nay về sau, gã vẫn sẽ đẩy chiếc xe cọc cạch ra đầu hẻm, vẫn sẽ đứng dưới gốc bàng già hít mùi phở của lão Phát. Nhưng gã không còn là gã của ngày hôm qua nữa. Gã chỉ là một kẻ đã bán linh hồn, bán cái quyền lên tiếng của mình để đổi lấy một chỗ đứng rách nát bên lề đường. Cái danh dự của kẻ nghèo, rốt cuộc cũng chẳng chống lại nổi sức nặng của đồng tiền và cơn đói.
Ngoài kia, những tờ áp phích bầu cử bị gió bấc thổi bay lả tả, rớt xuống những vũng nước đọng đen ngòm. Mọi thứ lại trở về cái guồng quay tàn nhẫn của nó. Chỉ có trong bát của gã, hiện thực đang phơi bày một cách trần trụi và xót xa nhất.
Những vụn bánh mì khô khốc chìm nghỉm trong bát phở ngập mỡ mùa bầu cử.
Tác giả: Đá Văn Bèo
