Con Vàng tắt thở họ hàng sang
Kèn tây thổi rống đau đầu thật
Mõ gõ lung tung điếc lỗ mang
Chó cái nhe răng cười híp mũi
Mèo già vạch dái đứng nghênh ngang
Tưng bừng nhốn nháo như sờ cặc
Đéo hiểu vì sao lại rộn ràng
Bút danh: Lăng Vân
Liên hệ: langvanqh.hn@gmail.com
1. Sự Kết Hợp Gây Sốc: Thơ Đường Luật và Ngôn Từ "Chợ Búa"
Thơ Đường luật, cụ thể là thể Bát Cú (tám câu), là một trong những đỉnh cao của thi ca cổ điển. Nó đòi hỏi một cấu trúc niêm luật cực kỳ chặt chẽ về vần, đối và thanh điệu, thường được dùng để chuyên chở những chủ đề trang trọng, trữ tình. Thế nhưng, Lăng Vân đã ném một "quả bom" vào chính sự trang trọng đó ngay từ những chữ đầu tiên.
Đụ má hôm nay động cả làng
Con Vàng tắt thở họ hàng sang
Việc đặt một câu chửi thề làm câu đề cho một bài thơ Đường luật là một hành động nghệ thuật có chủ đích. Đây không phải là sự vụng về mà là một tuyên ngôn nghệ thuật đầy khiêu khích: Lăng Vân đang vũ khí hóa hình thức. Bằng cách ép thứ ngôn ngữ “thấp hèn”, trần trụi nhất vào cái khuôn khổ “cao quý”, trang trọng của Đường luật, tác giả đã tạo ra một sức căng nổ tung, phá vỡ mọi kỳ vọng của người đọc và báo hiệu rằng những gì sắp diễn ra sẽ lật đổ mọi quy tắc thông thường.
2. Nghi Lễ Đảo Lộn: Đám Tang Biến Thành Lễ Hội Kệch Cỡm
Một đám tang vốn dĩ là một nghi lễ trang nghiêm. Nhưng đám tang của Cậu Vàng lại là một khung cảnh hỗn loạn, kệch cỡm và phi lý đến cùng cực. Tiếng "Kèn tây thổi rống" và "Mõ gõ lung tung" tạo nên một thứ âm thanh hỗn tạp, điếc tai chứ không hề có chút bi ai. Sự đảo lộn còn được đẩy lên đỉnh điểm qua hành vi của các con vật khác: "Chó cái nhe răng cười híp mũi", "Mèo già vạch dái đứng nghênh ngang".
Sự châm biếm ở đây trở nên vô cùng sâu cay khi ta nhớ lại cái chết của Cậu Vàng nguyên bản trong tác phẩm của Nam Cao – một biểu tượng cho nỗi cùng quẫn đến tận cùng của người nông dân. Bài thơ này không chỉ phê phán những nghi lễ trống rỗng nói chung; nó đang chế giễu một xã hội có thể đủ rảnh rỗi và vật chất để tổ chức một đám ma linh đình cho một con chó, đối lập hoàn toàn với một xã hội mà ở đó, việc bán đi một con chó đồng nghĩa với việc bán đi một phần linh hồn. Tác giả đã biến một sự kiện bi thương thành một lễ hội lố bịch, ồn ào, phơi bày sự rỗng tuếch về mặt cảm xúc đằng sau những hình thức xã hội rình rang.
3. Câu Hỏi Cuối Cùng: Sự Vô Nghĩa Của Một Xã Hội "Rộn Ràng"
Đỉnh cao của sự châm biếm và ý tứ triết học nằm trọn trong hai câu thơ kết luận.
Tưng bừng nhốn nháo như sờ cặc
Đéo hiểu vì sao lại rộn ràng
Sự "tưng bừng nhốn nháo" của đám tang được so sánh với một hành động không chỉ tục tĩu, mà còn mang tính đơn độc, tự thỏa mãn và hoàn toàn phi sản xuất. Điều này cho thấy sự ồn ào của cả đám đông không hề mang tính kết nối hay tạo ra giá trị chung; nó thực chất là tổng hợp của những cá nhân đang tham gia vào một cơn cuồng loạn riêng tư, vô mục đích dưới vỏ bọc một nghi lễ cộng đồng. Đây là một cái nhìn sắc lạnh về sự tha hóa xã hội.
Câu thơ cuối cùng, "Đéo hiểu vì sao lại rộn ràng", chính là lời tự vấn của tác giả và cũng là câu hỏi ném thẳng về phía độc giả. Nó tổng kết lại sự ngơ ngác, bàng hoàng trước một xã hội lúc nào cũng vận động, cũng ồn ào, cũng bận rộn với đủ thứ nghi lễ, nhưng dường như không một ai thực sự hiểu được mục đích hay ý nghĩa của những hoạt động đó là gì.
Kết luận: Tiếng Cười Cay Đắng
Vượt qua lớp vỏ ngôn từ gây sốc, "Đám Tang Cậu Vàng" thực chất là một tác phẩm châm biếm sâu sắc và chua chát về sự giả dối, trống rỗng của các nghi lễ và hoạt động xã hội. Bài thơ là một tiếng cười cay đắng trước sự vô nghĩa của những đám đông chỉ biết hành động theo thói quen mà không có sự kết nối cảm xúc hay ý thức thực sự. Giữa cuộc sống hiện đại tất bật, phải chăng đôi khi chúng ta cũng đang vô tình tham dự vào những "đám tang" rộn ràng mà vô nghĩa như vậy?
