Khoảng Tối Dưới Chân Đèn
Truyện Ngắn
Căn gác xép chưa đầy mười lăm mét vuông nồng nặc mùi giấy mục, mùi ẩm mốc của những mùa mưa thành phố và mùi ngai ngái của cao dán cốt toái bổ. Tư Định ngồi đó, lọt thỏm giữa những chồng bản thảo hoen ố, lưng còng gập xuống mặt bàn gỗ tạp. Ánh đèn nê-ông ánh lên cái sọ trọc lóc, nhăn nheo, hắt cái bóng dị dạng của ông lên bức tường tróc lở. Bức tường ấy, nơi treo di ảnh của một người đàn ông mặc quân phục đã ngả màu úa vàng.
Tư Định ho. Tiếng ho rách nát, khùng khục dội từ lồng ngực lép kẹp từng chịu đựng mười năm sốt rét rừng mạn Trường Sơn. Ông đưa tay áo lau vội vệt nước bọt rịn ra nơi khóe miệng, rồi lại rạp người xuống, nắn nót từng chữ. Cây bút máy Trường Sơn cũ kỹ xước xát cào lên mặt giấy đen sì, thỉnh thoảng lại tắc mực. Mỗi lần như thế, ông lại chấm đầu bút vào chén nước lọc, xóc xóc vài cái rồi viết tiếp. Cái thói quen chắp vá ấy ông mang theo từ thời ở rừng, giờ lại vận vào đúng cái đoạn vãn cảnh của cuộc đời.
Tư Định đang viết. Chẳng ai biết ông viết gì. Mấy bà bán bún riêu đầu hẻm bảo lão già gàn dở ấy chép kinh lạy Phật sám hối. Đám cán bộ hưu trí trong tổ dân phố thì bĩu môi, rỉ tai nhau rằng lão đang viết đơn khiếu nại xằng bậy. Chỉ có ông biết, ông đang lột trần chính mình, lột trần cái thời đại mà ông đã từng tưởng rằng mình có thể dùng đôi bàn tay sạch sẽ để nhào nặn.
Chao ôi, cái sự sạch sẽ! Nó mới phù phiếm và đắt đỏ làm sao.
Mười lăm năm trước, Tư Định không ngồi ở cái xó chuột này. Y ngồi trên chiếc ghế bọc da xoay được ba trăm sáu mươi độ, trong một căn phòng máy lạnh chạy ro ro của Ủy ban thành phố. Y là Trưởng phòng Quản lý Đất đai, một cán bộ nguồn sáng giá, một người con liệt sĩ mang trên mình đầy huân huy chương, một hình mẫu lý tưởng về sự kiên định và liêm chính. Người ta trải thảm đỏ mời y về phố sau khi y vắt kiệt tuổi trẻ ở những nông trường xa xôi nhất.
Lúc bấy giờ, thành phố đang chuyển mình như một con trăn lột xác. Các dự án khu đô thị, sân golf, trung tâm thương mại mọc lên như nấm sau mưa. Đi kèm với nó là những xấp hồ sơ giải tỏa trắng, những bản đồ quy hoạch rạch nát những xóm nghèo ven đô.
Bi kịch của Tư Định bắt đầu từ một buổi chiều cuối năm, khi xấp hồ sơ dự án Khu đô thị Nam Sông được đặt lên bàn y.
Tư Định lật từng trang. Con số đền bù rẻ mạt đến mức chua xót. Những mảnh đất hương hỏa, những vườn rau nuôi sống cả một thế hệ người nghèo được định giá bằng vài ba bát phở. Trong khi đó, ở phần giao đất cho tập đoàn X, giá trị được thổi lên gấp hàng trăm lần. Bút phê của cấp trên đã nằm chễm chệ ở góc trái: "Đồng chí Định khẩn trương hoàn thiện thủ tục ký duyệt để kịp tiến độ bàn giao".
Y nhắm mắt lại. Trong bóng tối của vỏ não, y không thấy những tòa cao ốc bằng kính tráng lệ. Y chỉ thấy khuôn mặt khắc khổ của bà cụ Tư ở xóm Mả Lạng, người đã nắm lấy tay y khóc rống lên ngày hôm qua: "Cậu Định ơi, đất này máu chồng tui đổ xuống, giờ họ cướp đi, mẹ con tui biết cắm dùi ở đâu?". Y thấy cả khuôn mặt cha mình trong di ảnh, ánh mắt cương nghị của người chính ủy đã nằm lại dưới làn bom B52 để bảo vệ từng tấc đất cho những con người bần hàn ấy.
Bữa đó, gã Giám đốc Sở, bụng phệ, mặt bóng nhẫy, bước vào phòng y, thả một phong bì dày cộp lên bàn, cười khùng khục: "Chỗ anh em, tập đoàn họ có chút quà mọn bồi dưỡng anh em thức đêm làm hồ sơ. Chú cứ ký đi, chủ trương lớn của thành phố, ai cản nổi bánh xe lịch sử?".
Tư Định nhìn cái phong bì. Nó phồng rộp lên, nặc mùi tiền mới. Y lại nhìn xuống cây bút máy đang cầm trên tay. Cây bút kỷ vật.
"Tôi không ký." Tư Định nói, giọng bằng phẳng nhưng lạnh ngắt. "Bản giá đền bù này là một sự ăn cướp. Khối lượng đất lấn chiếm bờ sông của tập đoàn cũng sai phạm nghiêm trọng. Tôi không thể nhắm mắt làm ngơ."
Gã Giám đốc sững lại, nụ cười tắt ngấm, để lộ ra những nếp nhăn xếp lớp như da một con kỳ đà. Gã rít lên: "Đồng chí Định, đồng chí đừng có mang cái lý tưởng thời chiến ra mà áp dụng vào kinh tế thị trường. Đây là nghị quyết! Đồng chí không ký, người khác sẽ ký. Nhưng cái ghế của đồng chí thì không còn đâu!".
Tư Định đứng dậy, cầm xấp hồ sơ ném thẳng xuống mặt bàn: "Vậy thì để người khác ký. Bàn tay này từng cầm súng bắn kẻ thù, chứ không cầm bút để đâm sau lưng nhân dân!".
Cái giá của sự chính trực được thanh toán bằng một tốc độ kinh hồn.
Chỉ một tuần sau, Tư Định nhận quyết định đình chỉ công tác để "kiểm điểm làm rõ tư tưởng chống đối, cản trở sự phát triển chung". Những cuộc họp chi bộ diễn ra liên miên. Những khuôn mặt hôm qua còn vồn vã xưng anh gọi em, nay đanh lại, lạnh lùng ném vào y những từ ngữ sắc như dao cạo: "thiếu lập trường", "mất quan điểm quần chúng", "phá hoại chủ trương".
Y bị khai trừ Đảng. Cái quyết định đóng dấu đỏ chót giáng xuống đời y như một nhát búa ân huệ. Y thu dọn đồ đạc rời khỏi cơ quan, không một ai ra tiễn. Mấy gã đồng nghiệp trẻ thường ngày vẫn nhờ y hướng dẫn nghiệp vụ, nay thấy bóng y liền vội vàng quay mặt đi, giả vờ gọi điện thoại. Cái thứ bệnh "sợ liên lụy" lây lan còn nhanh hơn cả dịch tả.
Nhưng sự quay lưng của người đời chưa phải là nhát dao chí mạng.
Đêm y ôm thùng các-tông đựng mấy cuốn sách cũ và di ảnh cha về nhà, Thu - vợ y - đang ngồi tính sổ nợ. Thấy y thất thểu bước vào, khuôn mặt xám ngoét, thị hiểu ngay chuyện gì đã xảy ra. Thị không khóc. Những người đàn bà sống ở cái thời buổi đồng tiền đi liền khúc ruột này hiếm khi khóc vì những thứ vô hình. Thị chỉ hất tung cuốn sổ lên bàn.
"Thế là xong. Anh hài lòng chưa? Anh vỗ ngực tự hào vì cái lương tâm của anh chưa?" Giọng thị rít lên, chua loét. "Cái lương tâm của anh có đem ra chợ đổi lấy thịt bò cho con anh ăn được không? Có đóng được tiền học phí trường quốc tế cho thằng Bo không? Người ta khôn ngoan thì nhà lầu xe hơi, anh thì ôm khư khư cái đạo đức giẻ rách để rồi bây giờ ra đứng đường!"
Tư Định ngồi phịch xuống ghế sô-pha, ôm đầu: "Thu à... anh không thể làm trái lời cha dặn... Anh không thể ăn cướp của người nghèo...".
"Anh im đi!" Thị gắt lên, nước mắt lúc này mới tứa ra vì uất ức. "Cha anh chết rồi! Chết ba mươi năm rồi! Còn anh đang sống! Mẹ con tôi đang sống! Anh thương người ngoài, vậy ai thương mẹ con tôi? Sáng mai tôi sẽ đưa thằng Bo về ngoại. Tôi không thể sống với một kẻ anh hùng hão, một gã điên tự đá đổ bát cơm của chính mình!"
Hôm sau, thị đi thật. Căn nhà vắng ngắt. Tư Định đứng lặng nhìn tờ đơn ly hôn để lại trên bàn, chữ ký của thị sắc lẹm, dứt khoát. Y không trách thị. Ở cái xã hội mà thước đo của sự thành công là độ dày của cái ví, thì một kẻ giữ lương tâm sạch sẽ như y chỉ là một kẻ khuyết tật về mặt sinh tồn.
Từ đó, Tư Định trôi dạt. Y bán căn nhà chung để chia tài sản cho vợ con, rồi dọn về cái gác xép tồi tàn trong một con hẻm cụt. Y làm đủ nghề, từ bảo vệ ca đêm đến chạy xe ôm, cốt chỉ để nhét đầy cái dạ dày đang ngày một teo tóp và mua thuốc lào.
Bạn bè cũ bặt tăm. Có lần chạy xe ôm, y vô tình gặp lại gã cấp phó ngày xưa, nay đã chễm chệ lên thay cái ghế của y. Gã bước ra từ một nhà hàng sang trọng, mặt đỏ gay mùi rượu ngoại, kẹp nách một cô chân dài. Thấy Tư Định trong bộ quần áo xe ôm sờn rách, gã sững lại một giây, rồi ném tờ năm trăm ngàn xuống đất: "Khổ thân anh Tư. Cầm lấy mà mua rượu. Giá ngày xưa anh cứ nhắm mắt ký một chữ, thì nay có phải anh em mình đang cạn ly trong kia không?".
Tư Định không nhặt tờ tiền. Y nhìn thẳng vào mắt gã, nhổ toẹt một bãi nước bọt lẫn đờm xuống gạch men bóng lộn, rồi vặn ga chạy thẳng vào màn mưa. Đêm đó, y về phòng, ngồi trước bàn thờ cha, khóc như một đứa trẻ. Đó là lần duy nhất người ta thấy kẻ gàn dở ấy rơi nước mắt.
Đồng hồ điểm hai giờ sáng.
Tư Định ngừng bút. Ngón tay trỏ của y chai sần, đen đúa vết mực. Y đang viết cuốn hồi ký, hay đúng hơn là một bản tự thú của thời đại. Y viết về những cuộc đánh đổi, về những mảnh đất phì nhiêu bị nuốt chửng bởi lòng tham, về những con người bị nghiền nát dưới bánh xe của thứ gọi là "quy hoạch".
Y viết để làm gì? Để vạch mặt kẻ ác ư? Không, y không ngây thơ đến thế. Y biết những trang giấy này rồi cũng sẽ làm mồi cho mối mọt, hoặc bị bà chủ nhà trọ đem đi nhóm lò. Y viết chỉ để chứng minh rằng mình đang tồn tại. Rằng giữa một thế giới mà người ta thi nhau bán rẻ linh hồn, vẫn có một kẻ thà chết đói chứ không chịu quỳ gối.
Cơn ho lại kéo đến. Lần này dữ dội hơn. Tư Định gập người lại, ngực đau tức như có ai cầm mảnh chai rạch vào phổi. Y vơ lấy cái khăn mùi-xoau cũu rích bưng kín miệng. Khi cơn ho qua đi, y mở khăn ra. Một bãi máu bầm đen nằm gọn trong lớp vải sờn.
Y cười. Nụ cười méo xệch, để lộ hàm răng ám khói thuốc. Gần đất xa trời rồi.
Y ngước lên nhìn di ảnh cha. Người đàn ông trong ảnh vẫn nhìn y, ánh mắt tĩnh lặng vô biên.
"Ba à..." Tư Định thều thào, giọng đứt quãng. "Con không làm nhục ba... Con giữ được sự sạch sẽ... Nhưng sao... sao con thấy cô độc quá ba ơi... Người ta bảo con ngu... Con ngu thật phải không ba?"
Người trong ảnh không trả lời. Chỉ có tiếng thạch sùng tặc lưỡi trên xà nhà.
Tư Định run rẩy cầm bút lên. Y viết nốt dòng cuối cùng của trang bản thảo. Bỗng, ngòi bút gai góc xé rách mặt giấy ố vàng. Mực cạn. Y cố ấn mạnh, nhưng chỉ để lại một rãnh cào không màu trên giấy.
Y thở hắt ra một hơi dài, buông thõng tay xuống. Cây bút lăn cộc cộc trên mặt bàn, rơi xuống nền gạch vỡ văng nắp ra. Tư Định gục đầu lên xấp giấy lộn xộn, đôi mắt đục ngầu hướng ra cửa sổ.
Ngoài kia, thành phố đang chìm trong ánh đèn rực rỡ của những tòa cao ốc mới xây, lấp lánh và lạnh lẽo. Dưới chân những tòa nhà ấy, không ai còn nhớ đến những giọt nước mắt của xóm nghèo Mả Lạng, cũng chẳng ai biết đến một người đàn ông tên Tư Định. Lương tâm của y, cuối cùng cũng chỉ như một giọt mực khô cong, rơi tõm vào khoảng tối đen đặc dưới chân ngọn đèn đường.
Tác giả: VIP
